૧. DRDO નો ઉદય અને ભૂમિકા
ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO) ની સ્થાપના ૧૯૫૮ માં કરવામાં આવી હતી. તે રક્ષામંત્રી (Ministry of Defence) હેઠળ કામ કરે છે.
- ધ્યેય વાક્ય: 'બલસ્ય મૂલં વિજ્ઞાનમ્' (શક્તિનું મૂળ વિજ્ઞાન છે).
- મુખ્ય મથક: દિલ્હી.
- ભારતને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે 'આત્મનિર્ભર' બનાવવું તે તેનો મુખ્ય હેતુ છે.
૨. IGMDP: મિસાઇલ કાર્યક્રમ (૧૯૮૩)
ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ ના નેતૃત્વમાં ૧૯૮૩ માં આ કાર્યક્રમ શરૂ થયો. તેમાં ૫ મુખ્ય મિસાઇલ્સ બનાવવાનો નિર્ણય લેવાયો જેને PATNA થી યાદ રાખી શકાય:
૧. P - Prithvi: સપાટી થી સપાટી પર પ્રહાર કરતી ટૂંકા અંતરની મિસાઇલ.
૨. A - Agni: ભારતની સૌથી શક્તિશાળી બેલેસ્ટિક મિશાઇલ શ્રેણી (Agni-1 to 5).
૩. T - Trishul: સપાટી થી હવામાં પ્રહાર કરતી ટૂંકા અંતરની મિસાઇલ.
૪. N - Nag: ટેન્ક વિરોધી (Anti-tank) ગાઇડેડ મિસાઇલ.
૫. A - Akash: સપાટી થી હવામાં પ્રહાર કરતી મધ્યમ અંતરની મિસાઇલ.
૩. બ્રહ્મોસ (BrahMos): વિશ્વની સૌથી ઝડપી સંહારક
બ્રહ્મોસ એ ભારત (બ્રહ્મપુત્રા) અને રશિયા (મોસ્કવા) ના સંયુક્ત સાહસ દ્વારા બનાવાયેલી સુપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઇલ છે.
- ગતિ: અવાજ કરતા ૩ ગણી વધુ (Mach 2.8).
- તે જમીન, વિમાન અને સબમરીન એમ ત્રણેય જગ્યાએથી લોન્ચ કરી શકાય છે.
- ભારત હવે ફિલિપિન્સ જેવા દેશોને આ મિસાઇલ નિકાસ પણ કરી રહ્યું છે.
૪. વાયુસેના અને નૌસેના ની શક્તિ
- તેજસ (LCA): ભારતનું પ્રથમ સ્વદેશી હલકું લડાયક વિમાન.
- અર્જુન ટેન્ક (Arjun MBT): ભારતની પોતાની મેઈન બેટલ ટેન્ક.
- INS અરીહંત (INS Arihant): ભારતની પ્રથમ પરમાણુ સંચાલિત સબમરીન જે પાણીની અંદરથી ન્યુક્લિયર મિસાઇલ છોડી શકે છે.
- પ્રેચંડ (LCH): લાઈટ કોમ્બેટ હેલિકોપ્ટર જે ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં લડી શકે છે.
૫. મિશન શક્તિ (Mission Shakti)
માર્ચ ૨૦૧૯ માં ભારતે એન્ટી-સેટેલાઇટ (A-SAT) ટેસ્ટ દ્વારા અંતરીક્ષમાં ઉડતા એક લાઇવ સેટેલાઇટને મિસાઇલથી તોડી પાડ્યો હતો. આ સાથે જ ભારત અમેરિકા, રશિયા અને ચીન પછી સ્પેસ વોરફેર ક્ષમતા ધરાવતો ચોથો દેશ બન્યો.
૬. ભાવિ હથિયારો
- AMCA: ૫ મી પેઢીનું સ્ટીલ્થ (Stealth) લડાયક વિમાન.
- નિર્ભય (Nirbhay): લોંગ રેન્જ સબસોનિક ક્રુઝ મિસાઇલ.
- હાઈપરસોનિક મિસાઇલ્સ: જે અવાજ કરતા ૫ ગણી વધુ ઝડપે ઉડી શકે છે તેના પર પણ કામ ચાલુ છે.
