star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૧. ઈસરો (ISRO) ની સ્થાપના અને પશ્ચાદભૂ
ભારતીય અંતરીક્ષ કાર્યક્રમના પિતા ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ ને માનવામાં આવે છે.
- INCOSPAR (૧૯૬૨): પ્રથમ ભારતીય કમિટી જે અંતરીક્ષ સંશોધન માટે બની હતી.
- ISRO (૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૬૯): ઈન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશન ની સ્થાપના થઈ.
- મુખ્ય મથક: બેંગલુરુ (Karnataka).
- અંતરીક્ષ પંચ અને વિભાગ: ૧૯૭૨ માં સ્થાપના કરવામાં આવી, જે સીધા પ્રધાનમંત્રી હેઠળ કામ કરે છે.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૨. પ્રથમ ભારતીય માઈલસ્ટોન્સ (Milestones)
- આર્યભટ્ટ (૧૯૭૫): ભારતનો પ્રથમ ઉપગ્રહ. સોવિયેત રશિયાના રોકેટ થી લોન્ચ થયો હતો.
- રોહિણી (૧૯૮૦): ભારતની ધરતી પરથી ભારતીય રોકેટ (SLV-3) દ્વારા લોન્ચ થયેલો પ્રથમ ઉપગ્રહ.
- Apple (૧૯૮૧): પ્રથમ પ્રાયોગિક કોમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ.
- રાકેશ શર્મા (૧૯૮૪): પ્રથમ ભારતીય જે અંતરીક્ષમાં ગયા (સોવિયેત સ્પેસ સ્ટેશન સલાયુત-૭).
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૩. લોન્ચ વ્હીકલ ની ઉત્ક્રાંતિ (Launch Vehicles)
ઈસરો એ રોકેટ ટેકનોલોજી માં ૪ તબક્કા પસાર કર્યા:
૧. SLV-3: પ્રથમ સફળ લોન્ચ વ્હીકલ.
૨. ASLV: એડવાન્સ્ડ વર્ઝન.
૩. PSLV (Workhorse of ISRO): પોલર સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ. તે ખૂબ જ ભરોસાપાત્ર છે અને ચંદ્રયાન-૧ તથા મંગળયાન માં વપરાયું હતું.
૪. GSLV: જીઓસિન્ક્રોનસ લોન્ચ વ્હીકલ. જેમાં ક્રાયોજેનિક એન્જિનનો ઉપયોગ થાય છે.
૪. GSLV MK III (LVM3) - 'The Fat Boy'
તે ભારતનું સૌથી શક્તિશાળી લોન્ચ વ્હીકલ છે.
- ક્ષમતા: ૪૦૦૦ કિલો ડેટા ઊંચી કક્ષા (GTO) માં લઈ જવાની તાકાત.
- ઉપયોગ: ચંદ્રયાન-૨ અને ચંદ્રયાન-૩ ના મિશનમાં આ રોકેટનો ઉપયોગ થયો હતો.
- હવે તેને 'LVM3' (Launch Vehicle Mark 3) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
૫. ઈસરો ના મુખ્ય કેન્દ્રો
- VSSC (વિક્રમ સારાભાઈ સ્પેસ સેન્ટર): તિરુવનંતપુરમ (રોકેટ બનાવવાનું કામ).
- SDSC (સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર - SHAR): શ્રીહરિકોટા (રોકેટ લોન્ચિંગ પેડ).
- URSC (U.R. Rao Satellite Centre): બેંગલુરુ (ઉપગ્રહ બનાવવાનું કામ).
- SAC (Space Applications Centre): અમદાવાદ (સેન્સર અને ટેલિકોમ રિસર્ચ).
૬. ભવિષ્ય ના મિશન (Future Missions)
- આદિત્ય-L1: સૂર્યના અભ્યાસ માટે (૨૦૨૩ માં લોન્ચ).
- ગગનયાન: ભારતીય માનવ અંતરીક્ષ મિશન.
- શુક્રયાન: ગ્રહ શુક્ર (Venus) ના અભ્યાસ માટે.
