star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
બીજું વિશ્વયુદ્ધ અને ભારત
૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૯ ના રોજ જર્મનીએ પોલેન્ડ પર હુમલો કર્યો અને બીજું વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થયું.
- ભારતને પૂછ્યા વગર જ વાઈસરોય લિનલિથગોએ ભારતને યુદ્ધમાં સામેલ કર્યું.
- કોંગ્રેસે આના વિરોધમાં ૧૯૩૯ માં પ્રાંતીય મંત્રીમંડળોમાંથી રાજીનામું આપ્યું.
- મુસ્લિમ લીગે ૨૨ ડિસેમ્બર ૧૯૩૯ ને 'મુક્તિ દિવસ' (Deliverance Day) તરીકે ઉજવ્યો.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
ઓગસ્ટ ઓફર (August Offer - ૧૯૪૦)
યુદ્ધમાં ભારતીયોનો ટેકો મેળવવા વાઈસરોય લિનલિથગોએ ૮ ઓગસ્ટ ૧૯૪૦ ના રોજ કેટલીક દરખાસ્તો મૂકી:
- યુદ્ધ પછી 'ડોમિનિયન સ્ટેટસ' (સ્વશાસિત સંસ્થાન) આપવું.
- વાઈસરોયની કારોબારી પરિષદમાં વધુ ભારતીયોને લેવા.
- કોંગ્રેસે તેને નકારી કાઢ્યું અને 'ડોમિનિયન' ને બદલે 'પૂર્ણ સ્વરાજ' ની માંગણી યથાવત રાખી.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહ (૧૯૪૦-૪૧)
જૂથ આંદોલનને બદલે ગાંધીજીએ 'વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહ' શરૂ કરવાનું નક્કી કર્યું. તેનો મુખ્ય હેતુ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને યુદ્ધનો વિરોધ કરવાનો હતો.
- પ્રથમ સત્યાગ્રહી: વિનોબા ભાવે (૧૭ ઓક્ટોબર ૧૯૪૦, પૌનાર આશ્રમ થી).
- બીજા સત્યાગ્રહી: જવાહરલાલ નહેરુ.
- ત્રીજા સત્યાગ્રહી: બ્રહ્મદત્ત.
- આ આંદોલન દરમિયાન 'ચલો દિલ્હી' નો નારો પણ લાગ્યો હતો.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
ક્રિપ્સ મિશન (Cripps Mission - ૧૯૪૨)
જાપાનની વધતી જતી તાકાત અને અમેરિકાના દબાણ હેઠળ બ્રિટિશ સરકારે સર સ્ટેફોર્ડ ક્રિપ્સ ને ભારત મોકલ્યા.
- દરખાસ્તો: યુદ્ધ પછી ભારતનું નવું બંધારણ બનાવવા માટે 'બંધારણ સભા' રચવી. પ્રાંતોને સંઘમાંથી અલગ થવાની છૂટ આપવી.
- પ્રતિભાવ: ગાંધીજીએ આ દરખાસ્તને 'ડૂબતી જતી બેંકનો પાછલી તારીખનો ચેક' (A post-dated cheque on a crashing bank) કહી હતી. મુસ્લિમ લીગે પણ પાકિસ્તાનની સ્પષ્ટતા ન હોવાથી તેને નકાર્યું.
આગામી લડત - ૧૯૪૨
ક્રિપ્સ મિશનની નિષ્ફળતા પછી ભારતીયોમાં નિરાશા અને રોષ વ્યાપ્યો. ગાંધીજીએ હવે અંગ્રેજોને ભારત છોડવા માટે અંતિમ લડત - 'ભારત છોડો આંદોલન' ની રૂપરેખા તૈયાર કરી.
