star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
રજવાડાઓના એકીકરણનો પડકાર
આઝાદી વખતે ભારતમાં ૫૬૨ દેશી રજવાડાઓ હતા. બ્રિટિશ સત્તાના અંત સાથે તેમને ભારત અથવા પાકિસ્તાનમાં જોડાવાની અથવા સ્વતંત્ર રહેવાની છૂટ હતી.
- આ વિભાજિત ભારતને એક કરવાનું ભગીરથ કાર્ય સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને તેમના સચિવ વી. પી. મેનન ના ફાળે આવ્યું.
- મોટાભાગના રજવાડાઓએ દેશભક્તિથી પ્રેરાઈને 'જોડાણખત' (Instrument of Accession) પર સહી કરી હતી.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
સમસ્યાત્મક રજવાડાઓ અને ઉકેલ
- જુનાગઢ: નવાબ મહોબત ખાને પાકિસ્તાન સાથે જોડાવાની જાહેરાત કરી. પ્રજાએ 'આર્ઝી હકુમત' (મુંબઈમાં સ્થાપના) દ્વારા વિરોધ કર્યો. નવાબ ભાગી ગયો અને ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૮ માં લોકમત (Plebiscite) દ્વારા જુનાગઢ ભારતનું અભિન્ન અંગ બન્યું.
- હૈદરાબાદ: નિઝામે સ્વતંત્ર રહેવાનો આગ્રહ રાખ્યો. પ્રજા પર રઝાકારોના ત્રાસ વધતા સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ માં 'ઓપરેશન પોલો' (પોલીસ પગલું) દ્વારા હૈદરાબાદને ભારતમાં જોડાવા મજબૂર કરવામાં આવ્યું.
- કાશ્મીર: મહારાજા હરિ સિંહે પાકિસ્તાની આક્રમણ બાદ ૨૬ ઓક્ટોબર ૧૯૪૭ ના રોજ ભારત સાથે જોડાણ કર્યું.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
મહાત્મા ગાંધીનું બલિદાન
૩૦ જાન્યુઆરી ૧૯૪૮ ના રોજ દિલ્હીના બિરલા ભવન ખાતે નથુરામ ગોડસે દ્વારા ગાંધીજીની હત્યા કરવામાં આવી. નેહરુએ આ દુઃખદ પ્રસંગે કહ્યું: "આપણા જીવનમાંથી પ્રકાશ ચાલ્યો ગયો છે."
નવું બંધારણ અને પ્રજાસત્તાક ભારત
ડો. આંબેડકરના નેતૃત્વમાં તૈયાર થયેલું ભારતનું બંધારણ ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯ ના રોજ સ્વીકારાયું અને ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ થી અમલમાં આવ્યું. ભારત એક 'સાર્વભૌમ પ્રજાસત્તાક' રાષ્ટ્ર બન્યું. પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ડો. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ ચૂંટાયા.
ભાષાવાર રાજ્યોની પુનઃરચના અને ગુજરાત
૧૯૫૩ માં ભાષાના આધારે પ્રથમ રાજ્ય આંધ્રપ્રદેશ બન્યું. ગુજરાતમાં અલગ રાજ્ય માટે 'મહાગુજરાત આંદોલન' (ઈન્દુલાલ યાજ્ઞિકના નેતૃત્વમાં) શરૂ થયું. છેવટે ૧ મે ૧૯૬૦ ના રોજ બૃહદ મુંબઈમાંથી 'ગુજરાત' રાજ્યની સ્થાપના કરવામાં આવી.
