star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
હડપ્પન સંસ્કૃતિના મુખ્ય મથકો
ગુજરાતમાં હડપ્પન સંસ્કૃતિના ૧૦૦ થી વધુ સ્થળો મળ્યા છે.
- લોથલ: અમદાવાદના ધોળકા તાલુકામાં આવેલું પ્રાચીન બંદર. એસ.આર. રાવે ૧૯૫૪ માં તેની શોધ કરી હતી. અહીં વિશ્વનું પ્રથમ કૃત્રિમ ડૉકયાર્ડ (બંદર) મળી આવ્યું છે.
- ધોળાવીરા: કચ્છના ભચાઉ તાલુકામાં 'ખદીર બેટ' માં આવેલું સ્થળ. તે તેની અદ્યતન 'જળ વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિ' (Water Harvesting) અને 'સ્ટેડિયમ' માટે જાણીતું છે. ૨૦૨૧ માં તેને UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ જાહેર કરાઈ.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ્સ
ગુજરાતમાં ૪ મુખ્ય UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ્સ આવેલી છે:
૧. ચાંપાનેર-પાવાગઢ (૨૦૦૪): મહમદ બેગડાની રાજધાની અને પ્રાચીન સ્થાપત્યો.
૨. રાણીની વાવ (૨૦૧૪): પાટણમાં ભીમદેવ પહેલાના પત્ની ઉદયમતીએ બંધાવેલી સાત માળની વાવ.
૩. અમદાવાદ હેરિટેજ સિટી (૨૦૧૭): ભારતનું પ્રથમ હેરિટેજ શહેર. તેની પોળો અને જાળીકામ પ્રખ્યાત છે.
૪. ધોળાવીરા (૨૦૨૧): હડપ્પન સંસ્કૃતિનું નગર.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
સ્થાપત્યના બેનમૂન નમૂના: મોઢેરા અને સોમનાથ
- મોઢેરાનું સૂર્યમંદિર: મહેસાણા જિલ્લામાં પુષ્પાવતી નદીના કિનારે સોલંકી યુગના રાજા ભીમદેવ ૧લા એ બંધાવ્યું હતું. તેના સભા મંડળમાં ૫૨ કોતરેલા સ્તંભો છે.
- સોમનાથ મંદિર: પ્રભાસ પાટણ ખાતે આવેલું પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ. અહલ્યાબાઈ હોલકર અને સરદાર પટેલ દ્વારા જીર્ણોદ્ધાર કરાયેલું આ મંદિર ગુજરાતની શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર છે.
- દ્વારકાધીશ મંદિર: ગોમતી નદીના કિનારે આવેલું ભગવાન કૃષ્ણનું મંદિર, જે 'જગત મંદિર' તરીકે પણ ઓળખાય છે.
જૂનાગઢ અને ગિરનારનો વારસો
જૂનાગઢમાં ઇતિહાસના પથ્થરો બોલે છે.
- અશોકનો શિલાલેખ: મૌર્ય, ક્ષત્રપ અને ગુપ્ત વંશના રાજાઓના એક જ ડુંગર પર કોતરાયેલા લેખ.
- ઉપરકોટનો કિલ્લો: અડી-કડી વાવ અને નવઘણ કૂવો. 'જેણે અડી-કડી વાવ અને નવઘણ કૂવો ન જોયો તે જીવતો મૂઓ' એવી লোকયોક્તિ પ્રચલિત છે.
- બૌદ્ધ ગુફાઓ: ખાપરા-કોડિયાની ગુફાઓ જે બૌદ્ધ ધર્મના પ્રચારની સાક્ષી છે.
અમદાવાદનું સ્થાપત્ય અને જાળીકામ
અમદાવાદમાં સીદી સૈયદની જાળી તેની નાજુક કોતરણી માટે જગવિખ્યાત છે. તે સીદી સૈયદ નામના રક્ષકે ૧૫૭૨ માં લાલ દરવાજા પાસે બંધાવી હતી. આ ઉપરાંત હઠીસિંહના દેરા (જૈન દેડાસર) તેની ભવ્યતા માટે જાણીતા છે.
