star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
મહેમૂદ બેગડો: શક્તિ અને સાહસનું પ્રતીક
મહેમૂદ બેગડો (૧૪૫૮-૧૫૧૧) ગુજરાત સલ્તનતનો સૌથી શક્તિશાળી અને પ્રભાવશાળી સુલતાન હતો. તેનું મૂળ નામ નાસીરુદ્દીન મહેમૂદ શાહ ૧ હતું.
- 'બેગડો' બિરુદ: તેણે બે મહત્વના કિલ્લા (ગઢ) - જૂનાગઢ અને પાવાગઢ જીત્યા હોવાથી તેને 'બેગડો' કહેવામાં આવતો હતો.
- વૈયક્તિક લાક્ષણિકતાઓ: તે લાંબી મૂછો અને વિશાળ ખોરાક માટે જાણીતો હતો. તેની મૂછો એટલી લાંબી હતી કે તે તેના માથા પાછળ બાંધતો હતો.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
જૂનાગઢ અને પાવાગઢ વિજય
સુલતાન મહેમૂદના વિજય અભિયાનમાં આ બે વિજયો સૌથી મહત્વના રહ્યા.
- જૂનાગઢ વિજય (૧૪૭૦): તેણે ચુડાસમા શાસક રા' માંડલિક ને હરાવી જૂનાગઢ કબજે કર્યું અને તેનું નામ 'મુસ્તફાબાદ' રાખ્યું.
- પાવાગઢ/ચાંપાનેર વિજય (૧૪૮૪): તેણે પાવાગઢના ચૌહાણ શાસક પતાઈ રાવળ ને હરાવી ચાંપાનેર જીત્યું. તેણે ચાંપાનેરનું નામ 'મુહમ્મદાબાદ' રાખ્યું અને તેને ગુજરાતની બીજી રાજધાની બનાવી.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
ચાંપાનેર: સ્થાપત્ય અને ભવ્યતા
મહેમૂદે ચાંપાનેરને એક ભવ્ય નગર તરીકે વિકસાવ્યું.
- વર્લ્ડ હેરિટેજ: આજે ચાંપાનેર-પાવાગઢને UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટનો દરજ્જો મળ્યો છે.
- મસ્જિદો: અહીંની જામા મસ્જિદ, લીલા ગુંબજ મસ્જિદ, નગીના મસ્જિદ અને કેવડા મસ્જિદ તેની સ્થાપત્યકલાના ઉત્તમ નમૂના છે. ચાંપાનેરને તે સમયે આખા ભારતનું સૌથી સુંદર શહેર માનવામાં આવતું હતું.
વાવ અને અન્ય સ્થાપત્યો
મહેમૂદ બેગડાના સમયમાં ગુજરાતમાં બે જગવિખ્યાત વાવ (Stepwells) બંધાઈ હતી:
- અડાલજની વાવ (૧૪૯૯): ગાંધીનગર પાસે આવેલી આ વાવ રાણી રૂડાબાઈ એ તેમના પતિ વીરસિંહની યાદમાં બંધાવી હતી.
- દાદા હરિની વાવ (૧૪૮૫/૧૪૯૯): અમદાવાદમાં મહેમૂદના અંત:પુરની અધિકારી બાઈ હરિર એ આ સુંદર વાવ બંધાવી હતી.
- આ બંને વાવોમાં ઇસ્લામિક અને હિન્દુ શિલ્પકલાનો સુંદર સમન્વય જોવા મળે છે.
નૌકાદળ અને અંતિમ દિવસો
મહેમૂદ બેગડો પ્રથમ ભારતીય શાસક હતો જેણે પોર્ટુગીઝો સામે મજબૂત નૌકાદળ ઊભું કર્યું હતું. તેણે ઈજિપ્તના સુલતાનની મદદથી ૧૫૦૮ માં 'ચોલના યુદ્ધ' માં પોર્ટુગીઝોને હરાવ્યા હતા, પરંતુ ૧૫૦૯ માં 'દીવના યુદ્ધ' માં તેની હાર થઈ હતી. ઈ.સ. ૧૫૧૧ માં તેનું અવસાન થયું અને તેને અમદાવાદના સરખેજ રોઝામાં દફનાવવામાં આવ્યો.
