star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
ચાવડા વંશનો પૃષ્ઠભૂમિ અને ઉદય
મૈત્રક વંશના પતન પછી ઉત્તર ગુજરાતમાં અરાજકતા હતી. તે સમયે પંચાસર (હાલ પાટણ જિલ્લો) માં જયશિખરી ચાવડા નું શાસન હતું.
- પંચાસરનું પતન: કનોજના રાજા ભુવડ (ભૂયડ) એ પંચાસર પર આક્રમણ કર્યું, જેમાં જયશિખરી શહીદ થયા અને તેમની રાણી રૂપમતી વનમાં નાસી ગયા.
- વનરાજનો જન્મ: જંગલમાં રૂપમતીના કુખે 'વનમાં જન્મેલા' પુત્રનું નામ વનરાજ રાખવામાં આવ્યું. જૈન મુનિ શીલગુણસૂરી એ તેના જન્મ સમયે ભવિષ્યવાણી કરી હતી કે આ છોકરો મોટો થઈને જૈન ધર્મનો રક્ષક અને મોટો રાજા બનશે.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
વનરાજ ચાવડા અને પાટણની સ્થાપના (ઈ.સ. 746)
વનરાજે પોતાના મિત્રોની મદદથી સૈન્ય જમાવ્યું અને ગુમાવેલું રાજ્ય પાછું મેળવવાની તૈયારી કરી.
- મુખ્ય મિત્રો: અનહિલ ભરવાડ (માર્ગદર્શક) અને ચાપો વાણિયો (આર્થિક મદદરૂપ).
- અણહિલપુર પાટણ: ઈ.સ. 746 માં સરસ્વતી નદીના કિનારે વનરાજે નવી રાજધાની વસાવી, જેનું નામ તેણે પોતાના મિત્ર અનહિલના નામ પરથી 'અણહિલપુર પાટણ' રાખ્યું.
- ચાંપાનેર: પોતાના બીજા મિત્ર ચાપા વાણિયાના નામ પરથી પંચમહાલમાં પાવાગઢની તળેટીમાં 'ચાંપાનેર' શહેર વસાવ્યું.
star અગત્યના મુદ્દાઓ (Important Points)
રાજ્યાભિષેક અને વહીવટ
વનરાજ ચાવડાનો રાજ્યાભિષેક તેની બહેન શ્રીદેવી એ કર્યો હતો. વનરાજ પોતે શૈવ ધર્મ પાળતો હતો છતાં તેણે જૈન ધર્મને મોટું પ્રોત્સાહન આપ્યું.
- વનરાજ વિહાર: પાટણમાં તેણે પ્રખ્યાત પંચાસરા પાર્શ્વનાથનું મંદિર (વનરાજ વિહાર) બંધાવ્યું અને મુનિ શીલગુણસૂરીની મૂર્તિ મૂકી.
- શાસન: ચાવડા વંશે અંદાજે 196 વર્ષ શાસન કર્યું. વનરાજે 60 વર્ષ સુધી શાસન કર્યું અને પાટણને વેપાર-વાણિજ્યનું કેન્દ્ર બનાવ્યું.
ચાવડા વંશના અન્ય શાસકો
વનરાજ પછી યોગરાજ, ખેમરાજ અને સામંતસિંહ જેવા શાસકો આવ્યા.
- યોગરાજ: તે ન્યાયી રાજા હતો. જ્યારે તેના પુત્રોએ પ્રભાસ પાટણ પાસે વિદેશી જહાજો લૂંટ્યા, ત્યારે તેણે ગ્લાનિ અનુભવી અનશન કરીને દેહત્યાગ કર્યો હતો.
- સામંતસિંહ: ચાવડા વંશનો છેલ્લો રાજા. તે ક્રોધી અને અસ્થિર મગજનો હતો. તેના ભાણેજ મૂળરાજ સોલંકીએ તેની હત્યા કરી અને ગુજરાતમાં 'સોલંકી વંશ'નો પાયો નાખ્યો.
ચાવડા કાળનું મહત્વ
ચાવડા વંશે ગુજરાતને એક સ્થિર રાજધાની (પાટણ) આપી જે આગામી 600 વર્ષ સુધી ગુજરાતનું ગૌરવ બની રહી. વનરાજ ચાવડો આજે પણ ગુજરાતમાં 'સ્વયંભૂ' શક્તિ અને મિત્રતાના પ્રતીક તરીકે પૂજાય છે.
